یعنی دو تا از مهمترین احساسات مثبت در همهی ما، منجر به چالشهای فرهنگی جدی در دنیای مدرن شده است. در حالی که میان این دو تفاوتهای بنیادین وجود دارد و درک تفاوت آنها میتواند راهگشای کلیدی برای خلاصی از خیلی از مشکلات امروز و فردای ما باشد.
هفت تفاوت اساسی میان “لذت” و “خوشبختی” به شرح ذیل است:
۱. لذت گذرا و خوشبختی بلندمدت است.
۲. لذت مادی ولی خوشبختی معنوی است.
۳. لذت گرفتنی، در حالی که خوشبختی بخشیدنی است.
۴. لذت با مادیات به دست میآید، اما خوشبختی با مادیات به دست نمیآید.
۵. لذت در تنهایی به دست میآید، اما خوشبختی در گروههای اجتماعی.
۶. لذت افراطی منجر به اعتیاد میشود (چه اعتیاد به مواد چه اعتیاد به رفتار)، در حالی که چیزی به عنوان اعتیاد به خوشبختی وجود ندارد.
۷. و هفتمین تفاوت که مهمترین آنهاست: لذت بر پایهی دوپامین است و خوشبختی بر پایهی سروتونین!
این دو مادهی بیوشیمی (دوپامین و سروتونین) دو ناقل عصبی هستند. این دو ماده را مغز تولید میکند و سلولهای عصبی از طریق این دو با یکدیگر در ارتباط هستند. دوپامین منجر به تحریک نورون بعدی شده و تحریک مکرر نورونها منجر به مرگ آنها میشود. بنابراین نورونها یک مکانیسم دفاعی ایجاد میکنند که باعث کاهش تعداد گیرندهها شده (سرکوب محرک) تا آسیب را کاهش دهند.
به عنوان مثال، هرچه بیشتر مواد استفاده کنید، میزان تحریک بیشتر و تعداد گیرندهها کمتر میشود. بنابراین دفعهی بعدی برای اینکه به میزان تحریک قبلی دست یابید، مواد بیشتر و بیشتر و بیشتری استفاده میکنید… تا اینکه در ازای مصرف یک عالمه محرک، هیچ چیزی دستگیرتان نمیشود! به این وضعیت تلرانس میگویند و اعتیاد وقتی است که نورونها شروع به مردن میکنند…!
اما در مقابل؛ سروتونین بازدارنده است نه محرک. گیرنده را مهار میکند تا بتواند خرسندی را به وجود آورد و قدرت مراقبه را افزایش دهد. بنابراین اصلا نمیتوانید در مصرف سروتونین زیادهروی کنید. کاری که سروتونین میکند کاهش سرعت نورونها به جای سرعت بخشیدن به آنهاست. این کار به فرایند خرسندی منجر میشود و اگر بخواهید میتوانید به احساس یکی بودن با جهان برسید که آنرا خوشبختی مینامیم.
اما یک چیز وجود دارد که سروتونین را کمرنگ میکند! … هر چه بیشتر دنبال لذت بردن باشید، کمتر احساس خوشبختی میکنید!
دکتر حسین شاهمرادی روانشناس و مشاوره
